Online mindfulness therapie bij kanker 

Helen Dowling Instituut  /  15 oktober 2018  /  Behandeling

Online mindfulness therapie bij kanker

Geschreven door: Melanie Schellekens en Marije van der Lee, Helen Dowling Instituut

Een groot deel van de mensen met kanker kampt met ernstige vermoeidheid. Om patiënten te helpen bij het omgaan met deze vermoeidheid heeft het Helen Dowling Instituut (HDI) het online programma ‘Minder Moe’ ontwikkeld. Recente onderzoeken hebben laten zien dat het Minder Moe programma effectief is in het verminderen van vermoeidheid en psychisch klachten bij mensen met kanker.

Kanker-gerelateerde vermoeidheid

Vermoeidheid tijdens of na kanker wordt gekenmerkt door gevoelens van slapte, uitputting en gebrek aan energie. Kanker-gerelateerde vermoeidheid is niet het gevolg van inspanning en de herstelperiode duurt langer dan bij ‘normale’ vermoeidheid. Het is daarmee beperkend voor het dagelijkse leven. Bovendien kan het ook beangstigend zijn, mensen weten niet wanneer de vermoeidheid toeslaat, waardoor het komt en of de klachten ooit over zullen gaan.

‘Minder Moe’

Interventies op basis van mindfulness, zoals Mindfulness-Based Cognitieve Therapie (MBCT), blijken effectief in het verminderen van ernstige vermoeidheid bij kanker. MBCT is een groepsinterventie die bestaat uit 8 wekelijkse sessies en een oefendag. Deelnemers leren mindfulness vaardigheden om meer inzicht en grip te krijgen op hun klachten. Voor een deel van de patiënten is het echter lastig om op vaste tijden naar een locatie af te reizen voor de behandeling. Als alternatief heeft het HDI in 2009 een online variant van MBCT ontwikkeld, het zogenaamde Minder Moe programma. Deze online variant volgt hetzelfde protocol met als voordeel dat patiënten vanuit thuis en in hun eigen tijd kunnen deelnemen. Op een beveiligde website kunnen deelnemers de informatie en oefeningen vinden en ze hebben wekelijks contact met een therapeut via de e-mail. Lees meer op www.mindermoebijkanker.nl.

Onderzoek

Het HDI heeft verschillende onderzoeken uitgevoerd naar de effecten van Minder Moe in samenwerking met de Universiteit Twente en het Radboudumc. De ‘Fitter na kanker’ studie onderzocht 167 patiënten die na succesvolle behandeling van kanker nog steeds vermoeid waren. Deze patiënten werden geloot over drie groepen: het online Minder Moe programma, een online activiteiten feedback training of een controlegroep waarin patiënten e-mails ontvingen met tips over hoe het beste om te gaan met vermoeidheid. In vergelijking met de controlegroep, daalde de vermoeidheid/psychische klachten significant na beide interventiesIn de negen maanden na deelname bleef de afname van vermoeidheidsklachten stabiel.

In de ‘BeMind’ studie, zijn de effecten van online MBCT samen onderzocht met een face-to-face MBCT behandeling. Hier keken we niet naar vermoeidheid maar naar psychische klachten, zoals angst en depressie. In totaal werden 245 kankerpatiënten onderzocht met verschillende tumortypen, in verschillende stadia, maar allemaal met psychische klachten. In vergelijking met de controlegroep, daalde de vermoeidheid/psychische klachten significant na beide interventies. Op de lange termijn bleek er een grotere afname van klachten na online MBCT dan na face-to-face MBCT. Dit zou kunnen komen doordat er bij online MBCT een groter beroep wordt gedaan op de zelfstandigheid van deelnemers. Ze hebben geen steun van de groep. Bovendien kunnen online deelnemers de informatie en oefeningen tot zich nemen op een moment dat hen goed uitkomt.

Conclusie

Kortom, het Minder Moe programma, ofwel online MBCT, is langdurig effectief in het verminderen van chronische vermoeidheid en psychische klachten bij kanker. In de periode na de behandeling blijkt online MBCT zelfs meer te helpen dan de groepen op locatie in het verminderen van psychische klachten.

Op dit moment maken we plannen om het Minder Moe programma aan te passen zodat patiënten en partner samen kunnen deelnemen. Uit eerder onderzoek blijkt namelijk dat de partner een belangrijke ondersteunende rol kan spelen bij de vermoeidheid van de patiënt. Op deze manier zou het online programma beiden kunnen helpen bij het omgaan met de vermoeidheid.